Allah’ın yardımı ve fetih geldiğinde

‎نَصۡر‎ kelimesi basit bir yardım ya da destekten çok daha derin anlamlar taşır.

Klasik Arapçada bu kelime aslında suyun dağların zirvesinden vadilere doğru aktığı yolları ifade ederdi.

Bu imge kavramı anlamak için çok önemlidir: Su nasıl uzun bir mesafe kat edip hayatı ayakta tutan bir haznede toplanıyorsa, ilahi yardım da yukarıdan, hayat veren bir güç olarak ve tam ihtiyaç duyulduğu anda gelir.

Araplar ‎نَصۡر‎ kelimesini şiddetli yağmur için kullanırdı: toprağa gerçekten yardım eden, onun bitki çıkarmasını ve varlık amacını yerine getirmesini sağlayan yağmur için.

Bu sıradan bir yağmur değildi; ölmek üzere olan toprağı diriltmek için tam kritik anda gelen yağmurdu.

Kur’an’daki ‎نَصۡر‎ de tam zamanında yetişen yardımdır; ölümün eşiğindeyken gelen kurtuluş gibi.

Büyük miktarda bir yardımı ifade eder; hayatla ölüm, var olmakla yok olmak arasındaki farkı belirleyen türden bir yardım.

‎نَصۡر‎ bu yüzden yardım bildiren ‎مُسَاعَدَة‎ ya da ‎مَعُونَة‎ gibi diğer Arapça kelimelerden ayrılır. Her birinin kendine has bir nüansı vardır.

Ama ‎نَصۡر‎ özellikle kritik anda yetişen ve çaresiz bir durumu zafere dönüştüren ilahi müdahaleyi anlatır.

‎ٱلۡفَتۡحُ‎ kelimesi hem gerçek hem mecazi anlamda işler. Gerçek anlamı “açmak”tır; göklerin açılması gibi:

Mecazi olarak ise bentlerin açılmasını, nimetlerin gelişini ya da zorlukların kalkmasını ifade eder.

Eski dünyada bir şehir ele geçirildiğinde “Şehir açıldı” denirdi; çünkü eski şehirlerin koruyucu kapıları vardı ve bu kapıların aşılması fethin işaretiydi.

Bu imge, açılma kavramını doğrudan zafere bağlar.

İlginçtir ki Kur’an ‎فَتۡح‎ kelimesini “hüküm” ya da “karar” anlamında da kullanır:

Temelde ayırma ve ayırt etme fikri yatar: hakkı batıldan ayırmak, mü’minleri inkârcılardan ayırt etmek.

Bu anlam özellikle Mekke bağlamında önem kazanır. Orada, İbrahim’in (a.s.) inşa ettiği Allah ‎ﷻ‎ Evi’nde birçok din üstünlük için yarışıyordu.

‎فَتۡح‎, kutsal mabette hangi dine uyulacağını nihayet açıklığa kavuşturacaktı.

Bu ayetteki sıralama anlamlıdır: Önce ‎نَصۡر‎, ardından ‎فَتۡح‎ gelir.

Bu doğal bir mantığa uyar: Önce yardım alırsınız, sonra o yardımın sonucu olarak zafere ulaşırsınız. Vasıta amaçtan önce gelir.

Ancak bu sıralama, benzer bir dil kullanan başka bir sureyle tezat oluşturur. Fetih suresinde Allah ‎ﷻ‎ şöyle buyurur:

Burada ‎فَتۡح‎ önce, ‎نَصۡر‎ sonra zikredilir. Bu farklılık, iki kavram arasındaki ilişkiyi farklı bağlamlarda anlamamızı gerektirir.

İkisi de kendi surelerinin başında yer alır ve ikisi de zaferi anlatır: biri henüz yerine gelmemiş bir vaat, diğeri gerçekleşmiş bir zafer olarak.

Bu bağlantıyı anlamak, Nasr suresinin mesajını bütünüyle kavramak için şarttır.

Kur’an’daki zafer kavramı ilk bakışta anlaşılacak bir şey değildir; Allah’ın ‎ﷻ‎ Kitabı’ndaki en ince konulardan biridir.

Sahabe bile gerçek zaferin ne olduğunu tam olarak anlamak için vahye ihtiyaç duydu. Bunun anahtarı, aynı ‎نَصۡر‎ ve ‎فَتۡح‎ kelimelerini kullanan Nasr suresiyle Fetih suresi arasındaki ilişkidedir.

Bu ayeti doğru anlamak için İslam tarihindeki kritik bir ana bakmamız gerekir: Hudeybiye Antlaşması.

Bu olay, Müslümanların zaferi nasıl anladığını kökten yeniden tanımladı.

Hikâye, Kureyş ve müttefik kabilelerin bütün Müslüman topluluğunu yok etmek amacıyla Medine’yi kuşattığı Hendek Savaşı’ndan (Ahzâb) yaklaşık bir yıl sonra başlar.

Bu, yalnızca savaşanların karşı karşıya geldiği uzak bir meydanda yapılan bir savaş değildi. Şehrin kendisine yönelik bir istilaydı; savaşanlarla birlikte siviller de katledilecekti.

Müslümanları yalnızca kazdıkları hendek ve Allah’ın ‎ﷻ‎ düşman ordugâhını darmadağın eden şiddetli rüzgârlarla yaptığı müdahale kurtarmıştı.

Felaketin eşiğinden dönülen bu olaydan bir yıl bile geçmeden Peygamber (s.a.v.), Müslümanların hac yapacağını rüyasında gördü.

Bu rüya üzerine hac için 1.400 ile 1.800 arası sahabiyi topladı. Daha da önemlisi, kurbanlıkları kesmek için gereken küçük hançerler dışında silahsız gideceklerdi.

Kurbanlıkları da yanlarında götüreceklerdi; bu da yolculuklarını epey yavaşlatacaktı.

Müslümanların Mekke’ye yaklaştığı haberi Kureyş’e ulaşınca tepkileri hemen geldi: “Bu altın bir fırsat; yolda öldürelim onları.”

Müslümanlar çatışmadan kaçınmak için öyle zorlu bir yoldan gittiler ki sivri kayalar sahabenin ayaklarını kanattı, ayakkabılarını parçaladı.

Sonunda adını kambur bir ağaçla kurumuş bir kuyudan alan Hudeybiye denen yere vardılar. Orada Peygamber’in (s.a.v.) devesi çöktü ve bir daha kalkmadı.

Sahabe deveyi yürütmeye çalıştı ama Peygamber (s.a.v.) “Burada konaklıyoruz” dedi.

Kuyu kuruydu. Ama Peygamber (s.a.v.) mübarek tükürüğünden biraz kuyuya koyup içine bir ok saplayınca kuyu, herkese ve bütün hayvanlara yetecek kadar suyla taştı.

Müslümanlar artık Mekke’ye son derece yakındı; New York’u bilenler için söylersek, Long Island’ın Queens’e yakınlığı kadar. Kureyş bu yakınlık karşısında paniğe kapıldı.

Hac için gelenlere açıkça saldıramayan Kureyş (bu, kendi kutsal geleneklerini çiğnemek olurdu), Müslümanları Hudeybiye’de gizlice öldürmeleri için yüzleri örtülü seksen suikastçı gönderdi.

Şaşırtıcı bir şekilde, iyi silahlanmamış olan Müslümanlar seksen suikastçının hepsini etkisiz hâle getirip yakaladı ve maskelerini indirerek Kureyş’in adamları olduklarını ortaya çıkardı.

Sonra da olağanüstü bir itidalle onları geri gönderdiler.

Bu noktada Müslümanlar savaşa hazırdı. Buraya ulaşmak için ayaklarını kanatmışlardı; Kureyş’in onları yok etmek için ta Medine’ye kadar geldiğini biliyorlardı; şimdi de düşmanın, Peygamberlerini (s.a.v.) öldürmek için kutsal toprağın dokunulmazlığını çiğnemeye hazır olduğunu görüyorlardı.

Haklı bir öfkeyle kanları kaynıyordu.

Peygamber (s.a.v.) ancak psikolojik bir sınav diye tarif edilebilecek bir şey yaptı: “Ne dersiniz, ne yapalım? Onlarla savaşalım mı?”

Müslümanlar tek ses hâlinde kararlılıkla cevap verdi: Ölmeye hazırdılar, korkmuyorlardı; kendilerine işlenen suçların hesabını sormak istiyorlardı.

Bu öfkeli kalabalığın ortasında Ebû Bekir (r.a.) sesini yükseltti: “Biz buraya savaş için gelmedik. Ey Allah’ın Resûlü, sen bir rüya gördün; biz onun için geldik.”

Bütün kalabalık yatışmaya başladı.

Artık foyası ortaya çıkan ve yeni bir saldırı başlatamayan Kureyş müzakereye başladı. Ama doğrudan görüşmeye girmeye gururları el vermedi; bu yüzden komşu kabilelerden temsilciler gönderdiler.

Bu elçiler çeşitli taktikler denedi: “Bunlar seni öldürecek. Şunlara bir bak: Habeşistan’dan, İran’dan, farklı kabilelerden insanlar var. Gerçekte nasıl bir birliğiniz var ki? Savaş kıyafetlerini, aslan postlarını giyiyorlar. Gitmeniz lazım.”

Müzakere girişimleri birbiri ardına başarısız oldu. Gelen elçilerden Sakîfli Urve b. Mesud, ashabı küçümseyerek Peygamber’e (s.a.v.) “Bunlar seni bırakıp kaçar” dedi.

Bunun üzerine, normalde aklıselimin sesi olan ve az önce herkesi yatıştıran Ebû Bekir (r.a.) öfkeden köpürdü ve Urve’ye öyle ağır sözlerle karşılık verdi ki olayı aktaranlar bu sözleri tam olarak tercüme bile edemedi.

Bu, bütün Müslüman ordugâhındaki duygusal ısının ne kadar değiştiğini gösteriyor.

Müzakereler, Ebû Cendel’in (r.a.) gelişiyle kopma noktasına geldi. O, Bedir’de Müslümanlara karşı savaşmış olan Kureyş’in müzakerecisi Süheyl b. Amr’ın oğluydu.

O savaşta Süheyl esir düşmüştü; Müslüman olan oğlu Abdullah ise Müslümanların safındaydı.

Fidyeyle Mekke’ye dönen Süheyl, öfkesini yine Müslüman olmuş diğer oğlu Ebû Cendel’den çıkardı. Onu bir zindana kapattı, zincire vurdu ve durmadan dövdü.

Ebû Cendel Müslümanların yakında olduğunu duyunca bir şekilde kaçtı ve kan içinde, hâlâ zincirli hâlde onlara koşarak geldi.

Babası onu görünce “Onu geri almazsam anlaşma bozulur” dedi. Peygamber (s.a.v.) Ebû Cendel’i kendisine bırakması için Süheyl’e defalarca ricada bulundu ama Süheyl direndi. Anlaşma bozulmasın diye Peygamber (s.a.v.) şartlardan geri adım atmadı.

Müslümanlar bu şartlara çok öfkelenmişti. Şimdi de işkence görmüş kardeşlerinin, ona eziyet edenlere geri gönderilmesini izliyorlardı.

Öfke doruğa ulaşmıştı.

Bu müzakereler sürerken Osman b. Affân (r.a.) Kureyş’le görüşmek için Mekke’ye gitmiş ve bütün gün dönmemişti.

Saatler geçtikçe söylentiler yayılmaya başladı: “Osman nerede? Belki başına bir şey geldi. Belki öldürüldü.” Birkaç kişinin tahminiyle başlayan söz bütün ordugâhta yankılandı ve sonunda kesin bilgi gibi kabul edildi: Osman öldürüldü.

Peygamber (s.a.v.) bile bu habere inandı. Herkesi sakin tutan o zat şimdi şöyle diyordu: “Bana ölümüne biat edin. Osman’ın intikamını alacağız.”

Bu biat Kur’an’da anılır ve Rıdvan Biatı diye bilinir. Peygamber (s.a.v.) bu biati ashabından bizzat aldı.

Bunun ne demek olduğunu düşünün: Uzak bir savaş meydanına değil, Mekke’nin kendisine saldırmaya hazırdılar. Neredeyse silahsız hâlde aslanın inine girecek ve kesin bir ölümle yüzleşeceklerdi. Yine de buna hazırdılar.

Onlar hazırlanırken Osman (r.a.) “Kusura bakmayın, beklediğimden uzun sürdü” diyerek ordugâha çıkageldi.

Sahabe öyle coşmuştu ve bu enerjiyi yöneltecek bir yer bulamıyordu ki Osman’a gerçekten kızdılar; kendileri alıkonmuşken onun Kâbe’yi tavaf ettiğini düşünüp yakındılar. O da kendini savundu: Allah’ın Resûlü (s.a.v.) tavaf etmeden kendisi tavaf etmezdi.

Müzakereler Ebû Cendel’in geri gönderilmesiyle sona erince Peygamber (s.a.v.) herkese şöyle dedi: “Geri dönüyoruz. Hac yapmıyoruz. Başlarınızı tıraş edin, hayvanları kesin.”

İşin dikkat çekici yanı şuydu: Bu hayvanların eti onlarla birlikte Medine’ye dönmeyecekti. Et, onları az önce hacdan alıkoyan Mekkelilere kalacaktı.

Peygamberlerini (s.a.v.) öldürmeye kalkışan, onlarla birçok savaşta çarpışan, bir yıl bile olmadan onları kendi kapılarının önünde yok etmeye çalışan Mekkelilere.

İslam tarihinde ilk kez Peygamber (s.a.v.) ashabına doğrudan bir emir verdi ve içlerinden tek biri bile itaat etmedi.

Her emre anında “İşittik ve itaat ettik” diye karşılık vermeleriyle bilinen bu topluluk öylece durdu. Peygamber (s.a.v.) emrini tekrarladı. Yine bir şey olmadı. Kimse kımıldamadı.

Peygamber (s.a.v.) belli ki üzgün bir hâlde çadırına döndü. Ona yol gösteren Ümmü Seleme (r.a.) oldu: “Sen çık ve kendin yap. Kimseyle konuşma. Sadece başını tıraş et ve hayvanını kes. Onlar da arkandan gelir.”

Peygamber (s.a.v.) böyle yapınca sahabe istemeye istemeye onu takip etti. Peygamber’in (s.a.v.) kestiği kurbanlar arasında, bir zamanlar Ebû Cehil’e ait olan ve Bedir’de ele geçirilen deve de vardı; onu müşrikleri öfkelendirmek ve geçmişteki zaferi hatırlatmak için kesti.

Medine’ye dönerken herkes hâlâ çok üzgündü. Ömer b. Hattâb (r.a.) ise özellikle huzursuzdu; çünkü Peygamber’e (s.a.v.) karşı sesini yükseltmişti. Kur’an, bunun bütün iyi amelleri boşa çıkaracağı konusunda uyarır.

Şöyle sormuştu: “Sen hak peygamber değil misin? Biz hak üzere değil miyiz? Onların dini batıl değil mi? Bu yıl hac yapacağımızı söylemedin mi? Neden onların şartlarını dilenciler gibi kabul ediyoruz?”

Peygamber (s.a.v.) “Bu yıl demedim” diye cevap vermişti. Ama bu cevap tam olarak tatmin edici değildi: Bu yıl değilse, neden bu yıl geldik?

Ömer (r.a.) aynı soruları Ebû Bekir’e (r.a.) sordu. Ebû Bekir ona sertçe “Kendine dikkat et” dedi.

Dönüş yolunda Ömer (r.a.) özür dilemek için üç ayrı kez Peygamber’in (s.a.v.) yanına geldi; Peygamber (s.a.v.) üçünde de cevap vermedi.

Üçüncüsünde Ömer (r.a.) kendi kendine şöyle dedi: “Anam, oğlunun öldüğünü bilsin; çünkü ben mahvoldum.”

Sonra biri gelip Ömer’i (r.a.) çağırdı. Ömer, işlediği hata hakkında vahiy geldiğini düşünerek korku içinde Peygamber’e (s.a.v.) yaklaştı.

Bunun yerine Peygamber’in (s.a.v.) yüzünü güneşten parlak, sevinçle dolu gördü.

Bağlamı düşünün: Olanların hiçbirinde kimsenin sevinmesi için bir sebep yoktu. Sahabe daha önce hiç davranmadıkları bir şekilde davranmıştı. Peygamber’in (s.a.v.) hayal kırıklığına uğrayıp hevesini yitirmesi için bir an varsa o andı.

Yine de Peygamber (s.a.v.), Ömer’in (r.a.) onu o güne kadar gördüğünden daha sevinçliydi.

Ömer’i yanına çekti ve ona Fetih suresinin tamamını, dört sayfanın hepsini okudu. Sure şöyle başlar:

Okuma bitince, ilahi vahyi idrak etmeye çalışırken başı hâlâ dönen Ömer (r.a.) sordu: “Bu bir zafer miydi? Bu bir fetih miydi?” Peygamber (s.a.v.) kesin bir ifadeyle cevap verdi: “‎نَعَمۡ‎” (Evet, öyledir).

Ömer (r.a.) bir anda sahabenin en mutlusu oldu. Neden? Çünkü Peygamber (s.a.v.) zafer diyorsa o zaferdir.

Bir siyaset bilimci olayı tahlil etse hayır derdi. Vahyi duymamış herhangi bir sahabi incelese hayır derdi. Ama Allah’ın ‎ﷻ‎ kelamına bakarsanız O, bunun bir zafer olduğunu ilan eder.

Sadece bir zafer de değil: ‎فَتۡحًا مُّبِينًا‎, yani apaçık, berrak, tartışmasız bir zafer.

Bu an, Müslümanların zafer anlayışını kökten yeniden tanımladı. Allah ‎ﷻ‎ zaferi savaş meydanında galip gelmek, toprak kazanmak ya da düşmanı askerî olarak yenmek diye onaylamadı. Hudeybiye’de bunların hiçbiri olmadı.

Gerçek zafer çok daha derin bir şeydi.

Zafer şuydu: En aşırı şartlar altında, savaşmak için her türlü haklı sebepleri varken, haklı bir öfkeyle kanları kaynarken, hakarete uğramış, saldırıya maruz kalmış, kutsal ibadet haklarından alıkonmuş ve işkence görmüş kardeşlerinin ona eziyet edenlere sürüklenip götürülüşünü izlemişken bu sahabe disiplinini korudu.

Gösterdikleri disiplin, bu kadar büyük bir topluluğun koruyabileceği türden değildi. Disiplindeki tek eksiklik başlarını tıraş etmekte gecikmeleri ve iki sahabinin öfke patlamasıydı. O kadar.

Bunu başka herhangi bir durumla karşılaştırın: Genç yaşlı 1.400 ila 1.800 erkeği toplayıp onlara, kendilerini öldürmeye çalışmış ve kutsal saydıkları her şeye hakaret etmiş düşmanlarını gösterseniz, onlarla konuşabilecek kadar sakinleştirebilir miydiniz? Yoksa ortalık mı karışırdı?

Modern teknoloji olmadan, mikrofon olmadan, onları zapt edecek hiçbir imkân olmadan kalabalığı nasıl kontrol ederdiniz?

Peygamber (s.a.v.) hiçbir ses düzeni olmadan binden fazla insanın karşısında durdu ve onlar durup dinledi.

Bu sahabenin kişisel öfkelerini, adalet duygularını ve şikâyetlerini bir kenara bırakıp, emirleri onlara hiç anlamlı gelmediğinde bile Peygamber’i (s.a.v.) dinleyebilmesi, ona bahşedilmiş en büyük zaferdi.

Bu disiplin, bu terbiye, imandaki bu olgunluk onları ardından gelecek ilahi yardıma layık kıldı.

Bunun teyidini Kur’an’ın kendisinde buluruz. Fetih suresinin başını sonu açıklar; orada Hz. Muhammed (s.a.v.) ve onunla birlikte olanlar şöyle tarif edilir:

Birinin “Onunla beraber değildik” diyebileceği bir an varsa, o an Hudeybiye’deki o andı. Yine de Allah ‎ﷻ‎ teyit ediyor: Onlar kesinlikle onunla beraberdi. Bu inanılmaz bir şey.

O gün yaptıkları şey harikaydı. Ama her şeyi gören Allah’a ‎ﷻ‎ göre bu, yalnızca insan ölçülerine göre harika bir şey değildi.

Bu, zaferin gerçek ve temel anlamıydı.

Hudeybiye’nin ancak geriye dönüp bakınca açıkça görülen dikkat çekici bir siyasi boyutu da vardır. İmam Râzî ve diğer âlimler, o anki şartlar aleyhte görünse de antlaşmanın aslında Kureyş’in siyasi olarak elini kolunu bağladığını belirtir.

Kureyş artık daha önce yaptığı gibi Peygamber’e (s.a.v.) karşı ittifaklar kuramıyordu.

Bölgedeki bütün tarafsız kabileler olağanüstü bir şeye şahit oldu: Bu Müslümanlar Kureyş’le defalarca karşı karşıya gelmişti. Kureyş onları yok etmek için ta Medine’ye kadar gitmiş ve başaramamıştı.

Sonra Müslümanlar silahsız olarak Mekke’nin kapısına kadar gelme cesaretini göstermişti ve Kureyş savaşmak yerine onlarla müzakere etmişti.

Tarafsız bir gözlemci bu siyasi mücadeleyi kimin kazandığını tahlil etseydi, Müslümanların giderek güçlendiğini, Kureyş’in nüfuzunun ise açıkça daraldığını görürdü.

Antlaşma döneminde insanlar ve kabileler İslam’ı araştırmak için gelmeye başladı. Bir kabile reisi İslam’ı kabul ettiğinde çoğu zaman bütün kabilesi de onu takip ederdi.

Başka kabileler tarafsız olduklarını ilan etti ve Müslümanlara karşı Kureyş’le ittifak yapmayı reddetti. Kureyş ise bizzat imzaladığı antlaşmaya uymak zorundaydı.

İlginçtir ki antlaşma Mekke’den kaçan her erkeğin geri verilmesini şart koşuyordu ama kadınlar hakkında hiçbir şey söylemiyordu. Medine’ye kaçan kadınlar orada kalabiliyordu. Müslümanlar antlaşmanın lafzına uydu.

Kureyş sonunda antlaşmayı bozunca, Allah’ın ‎ﷻ‎ Fetih suresinde güçlü ve izzetli bir yardım olarak andığı yardımın kapısı açıldı:

‎عَزِيز‎ kelimesi sadece güçlü demek değildir; aynı zamanda izzetli ve otorite sahibi anlamına gelir.

Kureyş yıllarca Müslümanları aşağılamıştı. Şimdi işler tersine dönmüştü.

Bu nihai vaadin yerine gelme vakti geldiğinde Peygamber (s.a.v.) on bin kişilik bir orduyla Mekke’ye yürüdü. Belli bir noktaya varınca herkesin bir ateş yakmasını emretti.

Mekke’nin eteklerinde çöl gecesini aydınlatan on bin ateşi hayal edin: destansı, ezici bir güç gösterisi. Geceleyin Mekke’den dışarı bakanlar bu manzarayı görünce hayranlık ve dehşet içinde merak etti: “Bu da ne?”

Peygamber’in (s.a.v.) amcası Abbas (r.a.) Müslüman ordusuyla birlikteydi. Kendi kendine şöyle dedi: “Kureyş’in başına nasıl bir sabah gelmek üzere! Peygamber (s.a.v.), onlar gelip ondan eman dilemeden Mekke’ye zorla girerse yok olurlar. Bir daha asla belini doğrultamazlar.”

Abbas, Müslümanların kaybetmesinden değil, bütün Kureyş’in ölmesinden endişe ediyordu.

Peygamber’in (s.a.v.) katırını ödünç aldı ve birine rastlayıp şu mesajı iletebilmek umuduyla Mekke’ye doğru yola çıktı: “Biz geldik. Şehri almak üzereyiz. Gidin Allah’ın Resûlü’nden (s.a.v.) eman dileyin, özür dileyin, kötü bir niyetiniz olmadığını söyleyin; bir şey olmaz.”

Bazı Kureyş liderleri neler olduğunu görmek için şehrin sınırına çıkmıştı. Ateşleri görünce şaşkına döndüler: “Ömrümde böyle ateşler görmedim. Bu kadar büyük bir ordu görmedim.”

Biri “Bu Huzâa kabilesi olmalı; onlar savaşçılıklarıyla bilinir” dedi. Bir başkası “Hayır, Huzâa çok daha küçük ve güçsüz. Bu onlar olamaz” diye cevap verdi.

Derken Abbas (r.a.) seslerini duydu ve onları tanıdı. Ebû Süfyân’ı künyesiyle çağırdı: “Ebû Hanzala!” Ebû Süfyân karşılık verdi: “Sen misin?” Abbas “Evet, benim” dedi.

Ebû Süfyân, kelimesi kelimesine “Anam babam sana feda olsun” anlamına gelen Arapça bir ifadeyle derin bir sevgi gösterdi; yani “Seni çok özledim, seni çok seviyorum.”

Abbas (r.a.) ona şöyle dedi: “Dinle, yazıklar olsun sana! Neler geleceğinden haberin yok. Bu, Allah’ın Resûlü (s.a.v.); etrafında da birçok kabileden insanlar var. Kureyş’in başına nasıl bir sabah gelmek üzere!”

Bir zamanların bu güçlü lideri Ebû Süfyân çaresizlik içinde sordu: “Kurtuluş yolu ne?”

Abbas cevap verdi: “Peygamber (s.a.v.) seni şimdi ele geçirirse boynunu vurur. Katırımın terkisine bin. Bu katır Peygamber’in (s.a.v.), o yüzden güvendesin; bir devlet başkanının konvoyu gibi. Seni ta onun yanına götüreceğim, ondan eman dilersin. Senin için tek yol bu, dostum.”

Ebû Süfyân katırın terkisine bindi; iki arkadaşı ise herkesi uyarmak için Mekke’ye döndü. Abbas katırı Müslüman ordugâhının içinden ağır ağır geçirirken ateş üstüne ateşin yanından geçtiler.

Bir topluluğun yanından her geçtiklerinde Müslümanlar “Bu kim?” diye soruyordu. Bunlar, Kureyş’in bir zamanlar Müslümanlar için küçümseyerek söylediği sözlerin ta kendisiydi.

Şimdi Müslümanlar Kureyş’in lideri için “Bu kim?” diye soruyordu. Denklem tamamen tersine dönmüştü.

Müslümanlar Peygamber’in (s.a.v.) katırını tanıyıp üzerinde Abbas’ı (r.a.) görünce “Ha, Peygamber’in (s.a.v.) amcası katırın üzerinde” deyip geçmelerine izin veriyordu.

Ama Ömer b. Hattâb’ın (r.a.) ateşine geldiklerinde Ömer ayağa kalkıp yanlarına yürüdü. Terkideki Ebû Süfyân’ı tanıdı ve haykırdı: “Allah’ın düşmanı! Sonunda sana ulaşma fırsatı buldum ve artık seni koruyan ne bir antlaşma ne bir ahit var!”

Ömer (r.a.) onu öldürmek istedi ama kendini tuttu: “Bunu Peygamber’e (s.a.v.) sormadan yapamam.” Hemen Peygamber’in (s.a.v.) çadırına koştu. Bu arada Ebû Süfyân’a güvence vermiş olan Abbas da aceleyle öne geçti.

Önce Ömer (r.a.) vardı ve şöyle dedi: “Ey Allah’ın Resûlü, Allah ‎ﷻ‎ bize fırsat verdi! Ne bir ahit ne bir antlaşma var. Bana izin verir misin? Kellesini uçurmak istiyorum!”

Abbas karşı çıktı: “Ben ona güvence verdim!”

Bunlar bir zamanlar Mekke’de sesi çıkmayan adamlardı. Abbas ve Ömer (r.a.), Ebû Süfyân gibilerin itip kaktığı, hor gördüğü, evlerinden sürdüğü insanlardı.

Şimdi Ebû Süfyân oturmuş, onların kendi canını bağışlayıp bağışlamamayı tartışmalarını dinliyordu. Tersine dönüş tamamlanmıştı.

Ömer (r.a.) üsteledi ama Abbas ona meydan okudu: “O senin kabilenden olsaydı onu öldürmek istemezdin. Sırf senin kabilenden olmadığı için öldürmek istiyorsun.”

Ömer’in (r.a.) cevabı çok derindi: “Yemin ederim ki senin Müslüman olduğun gün bana, kendi babam Müslüman olsaydı duyacağım sevinçten daha sevgiliydi. Senin Müslümanlığının Peygamber’e (s.a.v.) kendi babamın Müslümanlığından bile daha sevimli olduğunu biliyorum. O yüzden bana kabilecilik yaptığımı söyleme.”

Bu, Ömer’in (r.a.) hem kendini savunmasının hem de Abbas’ın yaşına ve Peygamber’in (s.a.v.) amcası oluşuna saygı göstermesinin vakur yoluydu.

Peygamber (s.a.v.) şöyle dedi: “Onu kendi çadırına götür. Şu an meşgulüz. Sabah ilgileniriz.”

Bir zamanların güçlü liderine işte böyle davranılır: Onu bir katırın terkisine bindirirsiniz, öldürülüp öldürülmeyeceğini tartışırsınız, sonra da “Sabah ilgileniriz” dersiniz.

Sabah olunca Peygamber (s.a.v.) Ebû Süfyân’a şöyle dedi: “Allah’tan başka ibadete layık hiç kimse olmadığını anlamanın vakti hâlâ gelmedi mi?”

Ebû Süfyân’ın cevabı karakterini ortaya koyuyordu: “Anam babam sana feda olsun! Ne kadar halimsin, ne kadar sevgi dolusun, ne kadar naziksin, ne kadar vakursun! Akrabalık bağlarını ne kadar gözetiyorsun!”

Peygamber’le (s.a.v.) aralarındaki akrabalık bağına sığınıyordu. Sonra şunu ekledi: “Vallahi Allah’tan başka bir ilah olduğunu düşünseydim, o ilah şimdiye kadar bana yardım ederdi. Hâlime bakılırsa senin inandığın ilahtan başkası yok.”

Peygamber (s.a.v.) devam etti: “Benim Allah’ın elçisi olduğumu kabul etmenin vakti hâlâ gelmedi mi?”

Ebû Süfyân, Peygamber’in (s.a.v.) ahlakına dair övgülerini tekrarladı, sonra şöyle dedi: “Senin Allah’ın Resûlü olduğun meselesine gelince, yemin ederim ki içimde hâlâ biraz şüphe var.”

Onu buraya güvenle getiren dostu Abbas (r.a.) sertçe çıkıştı: “Saçmalamayı bırak! Kellen gitmeden Müslüman ol!”

Kendisini gerçekten önemseyen ve inadından bıkmış olan dostunun bu müdahalesi, Ebû Süfyân’ın ihtiyaç duyduğu şeydi. Sonunda kelime-i şehadet getirdi ve İslam’ı kabul etti.

Peygamber (s.a.v.), Ebû Süfyân’ın itibara ve mevkiye değer veren biri olduğunu bildiği için ona Mekke’de barışçıl bir geçişe yardımcı olabilecek bir şey vermek istedi ve şöyle dedi:

“Ebû Süfyân’ın evine giren güvendedir. Kapısını kapatan güvendedir; kapıyı kırmayacağız. Mescide giren güvendedir.”

Ebû Süfyân ayrılmadan önce Abbas (r.a.) şöyle önerdi: “Bu adam güce değer verir, ömrü boyunca da vermiştir. Neden onu vadinin dar yerinde durdurmuyorsun ki Allah’ın ‎ﷻ‎ bütün ordularının geçişini görsün? Güç yalnızca Allah’ın ‎ﷻ‎ elindeyken güçsüz olmanın nasıl bir şey olduğunu görmesini istiyorum.”

Peygamber (s.a.v.) kabul etti. En yumuşak şekilde Ebû Süfyân’ın gururunu kırıyor, onu geri göndermeden önce alçakgönüllü kılıyordu.

Ordular geçerken Ebû Süfyân durmadan soruyordu: “Bu hangi kabile?” Abbas onları tanıtıyordu. “Bunlarla hiç karşılaşmadım! Ben Süleym’e ne yaptım ki?”

Bunlar Ebû Süfyân’ın adını bile duymadığı insanlardı ama Peygamber (s.a.v.) adına savaşmaya gelmişlerdi. Her yeni sancak, her yeni kabile... Hiçbirini tanımıyordu.

Sonunda Peygamber’in (s.a.v.) seçkin muhafız birliği yeşil sancağın altında geçti. Bunlar ona en yakın sahabilerdi; siyah metalik parıltıdan başka bir şey görünmeyecek şekilde tepeden tırnağa zırha bürünmüşlerdi. Gözleri bile görünmüyordu.

Ebû Süfyân sordu: “Bunlar kim?” Abbas cevap verdi: “Bu, Muhâcirûn ve Ensâr ile birlikte Allah’ın Resûlü (s.a.v.).”

Ebû Süfyân’ın cevabı şaşkınlığını ele veriyordu: “Bu insanlar hayatlarında güç kuvvet görmemişti. Bu seviyeye nasıl ulaştılar?” Durdu, sonra şöyle dedi: “Ey Abbas, vallahi bugün yeğeninin saltanatı çok büyümüş.”

Abbas onu hemen düzeltti: “Bu saltanat değil. Bu peygamberlik.”

Hâlâ siyasi düşünen Ebû Süfyân “Evet, öyleyse o. O” dedi.

Gururu ancak o anda gerçekten kırıldı. Sonunda anladı: Mesele saltanat ya da siyasi güç değildi. Bu, Allah’ın ‎ﷻ‎ elinde olan ilahi bir görev, peygamberlik davetiydi.

Mekke’nin fethine dair bu kısa bakış, ‎إِذَا جَآءَ نَصۡرُ ٱللَّهِ وَٱلۡفَتۡحُ‎ ifadesinin gerçekte ne anlama geldiğini kavramamıza yardım eder.

Bunlar soyut kavramlar değildi; sahabenin bizzat yaşadığı gerçeklerdi. Vaat hep oradaydı; yıllar süren zulüm, sürgün, açlık ve neredeyse yok oluş boyunca taşındı.

Ayet ‎إِذَا‎ kelimesini kullanır; “-dığı zaman” anlamındaki bu kelime Arapçada anlamı geleceğe doğru taşıyabilir.

Sahabe işkence görürken, aç kalırken, öldürülmek üzereyken, Mekke’nin fethinden iki yıl bile önce değilken bu vaat hep duruyordu: “Zafer geldiğinde, Allah’ın yardımı geldiğinde.”

Allah ‎ﷻ‎ şöyle ilan etmişti:

O’nun vaadi her zaman yerine gelmek içindi: ‎وَعۡدَ ٱللَّهِ‎, yani “Allah’ın vaadi.”