Ölçü ve tartıda hile yapanların vay hâline!

Sure, Kur’an’da ilahi öfkeyi anlatan en güçlü ifadelerden biriyle açılır: ‎وَيۡلٌ‎.

Bu kelime Arapçada muazzam bir ağırlık taşır; bazı dilcilere göre aslında en ağır lanet ve kınama biçimlerini anlatan iki kelimeden oluşmuştur. Araplar bu ifadeyi kullandıklarında birinin başına gelebilecek en kötü felaketi dilerlerdi; ister öfkeyle bir başkasına, ister aşırı sıkıntı anlarında kendi kendilerine.

Bu girişi özellikle çarpıcı kılan, dilbilgisi yapısıdır. Standart Arapçada belirsiz (nekre) bir kelimeyle cümleye başlanmaz; cümlenin “mutaffifîn için” ifadesiyle başlamasını, ‎وَيۡلٌ‎ kelimesinin ondan sonra gelmesini beklerdik. Ama Allah ‎ﷻ‎ ‎وَيۡلٌ‎ kelimesini en başa koyarak birden çok etki oluşturur.

Önce şok yaratır ve dikkati anında yakalar. Sonra merak uyandırır: Bu insanların kim olduğunu daha öğrenmeden başlarına korkunç bir şey geleceğini anlarız.

En önemlisi, bu yapı cümleyi sıradan bir bilgi cümlesinden bir ünleme dönüştürür. Kur’an noktalama işaretlerini modern metinler gibi kullanmaz; noktalama bizzat dilinin içindedir.

Bu ‎وَيۡلٌ‎, Kur’an’ın ünlem işaretidir; ilahi öfkeyi bizzat yapısıyla dile getirir.

Bu girişin şiddeti, surenin çokça uyarılmış bir topluma hitap ettiğine işaret eder. Bu, ilk vahiylerin yumuşak daveti değil; tekrar tekrar yapılan hatırlatmalar görmezden gelindikten sonra gelen sert bir azardır.

Görünüşte küçük ticari ihlaller yapanlara yöneltilen bu öfke dolu dil, Allah’ın ‎ﷻ‎ küçük haksızlıkları bile ne kadar ciddiye aldığını ortaya koyar.

‎ٱلۡمُطَفِّفِين‎ kelimesi ‎طَفَّفَ‎ fiilinden gelir. Bu fiil azıcık fazla almayı ya da vermeyi anlatır: Bir kabı doldururken üstünden taşan küçük miktar ya da tersine, üstü sıyrılırken eksilen azıcık pay.

Bu fiil, müşterisine mal ölçerken kabın üstünü hafifçe kavisli bir bıçakla sıyırıp içinden de biraz alan tüccarı anlatır. Müşteri %100 yerine %99 ya da %99,5 alır; fark o kadar küçüktür ki hırsızlığı fark etmez.

Ama ‎تَطۡفِيف‎ iki yönlü işler. Ödediğinin karşılığını son kırıntısına kadar isteyen, durmadan pazarlık eden, satıcıları anlaşılandan fazlasını vermeye zorlayan, hakkının son kuruşunu almak için iade kuyruklarında saatlerce bekleyen saldırgan tüketiciyi de anlatır.

Mutaffifîn, müşteri olduklarında hak ettiklerinin %100’ü için dişiyle tırnağıyla mücadele eden, ama satıcı ya da hizmet veren olduklarında kimsenin fark etmeyeceğinden emin, sessizce üstünden kırpanlardır.

Bu davranış eski pazarların çok ötesine uzanır.

Bugün faturalandırma süresini uzatmak için işi bilerek yavaşlatan müteahhitlerde, denetimi zayıf ülkelerde emeği sömüren şirketlerde, anlamak için hukuk diploması gereken minicik sözleşme yazılarının arasına aldatıcı maddeler gömen büyük şirketlerde kendini gösterir.

Tatfîfin özü, en az karşılığı verip en fazla faydayı koparmak için birinin bilgisizliğinden ya da çaresizliğinden yararlanmaktır.