Ey insan! İhsanı bol Rabb’ine karşı seni aldatan nedir?

Kıyamet gününün kozmik altüst oluşunu anlatan açılış bölümünden sonra Allah ‎ﷻ‎ şimdi doğrudan insanlığa seslenir ve insanın içine işleyen bir soru sorar: “Ey insan! İhsanı bol Rabb’ine karşı seni aldatan nedir?”

‎ٱلۡإِنسَٰن‎ kelimesinin kendisi derin anlamlar taşır. Türetildiği yerlerden biri, sevgi ve yakınlık anlamına gelen ‎أُنۡس‎ kelimesidir.

Merhamet nedir bilmeyen hayvanlardan (hâkimiyet kurmak için başka bir aslanın yavrularını öldürebilen bir aslan ya da acımadan saldıran yırtıcılar gibi) farklı olarak insan merhamet etme yeteneğine sahiptir ve karşılığında merhamet arar. Başka canlıların ihtiyaç duymadığı biçimde duygusal desteğe ve bağa ihtiyaç duyarız.

İkinci anlam ise unutkanlık demek olan ‎نِسۡيَان‎ kelimesinden gelir.

‎غَرَّ‎ kelimesi özellikle önemlidir. Basit bir kandırmadan farklı olarak garra, gerçek gizli kalırken boş umutlarla yanıltılmak demektir.

Kelimenin dildeki kökenleri canlı bir tablo çizer: Kumaşın kıvrımlarına gizlenmiş, toprağın çatlaklarında saklı ya da bir kuşun kursağında biriktirilmiş bir şeyi anlatır. Aldatma için kullanıldığında, birinin sizi boş beklentilerle oyalarken gerçeği sizden gizlediği anlamına gelir.

Şeytanın yaptığı tam olarak budur; bu yüzden ona ‎ٱلۡغَرُور‎, yani usta aldatıcı denir. Gerçeği gizler ve insanları boş vaatlerle doldurur.

Bu ayetteki soru derine işler: Allah’a ‎ﷻ‎ rakip olan hangi şey o kadar çekiciydi ki seni ihsanı bol Rabbin hakkında aldattı?

‎ٱلۡكَرِيم‎ sıfatı burada özellikle seçilmiştir. Kerîm; cömert, şerefli, yüce, karşılık beklemeden bol bol lütufta bulunan demektir. Ama trajedi tam burada yatar: İnsanlar Allah’ın cömertliğini zayıflık sanır.

Hemen cezalandırmadığı için hiç cezalandırmayacağını zannederler. İlk gün nazik davranan bir öğretmeni düşünün; öğrenciler yaramazlık yapsalar da başlarına bir şey gelmeyeceğini sanabilir. Aynı şekilde insanlar günah işleyip hemen bir ceza görmeyince, yanlarına kâr kaldığını sanarak yanılırlar.

Hizmetkârına belli bir çizgiyi geçmemesini söyleyen bir efendi düşünün. Hizmetkâr bir kez yanlışlıkla çizgiyi geçer ve efendi hiçbir şey söylemez. Sonra bu yine olur, yine olur; sonunda hizmetkâr durmadan sınırı aşar hâle gelir.

Görünürde hiçbir sonucu olmadan yıllar geçer; ta ki bir gün efendi onu her bir ihlali için hesaba çeker. Hizmetkâr şaşkına döner; efendinin unuttuğunu ya da umursamadığını sanmıştı.

Allah’ın ‎ﷻ‎ sakındırdığı aldanış işte budur.

Allah’ın ‎ﷻ‎ Kerîm olması iki anlama gelir: Kendisi yüce ve cömerttir; sayısız nimetiyle de insanlığa ikram ve lütufla davranmıştır.

Emirlerine her karşı geldiğimizde yalnızca kuralları çiğnemiş olmayız; O’nun yüceliğine saygısızlık etmiş oluruz.

Allah’ın emirlerine uymak yalnızca boyun eğmek değildir; O’nu tazim etmek, lütfunu ve büyüklüğünü tanımaktır.