Onlar, namazlarında huşû içindedirler

Allah (‎ﷻ‎) gerçek müminlerin kimler olduğunu tarif etmeye başlıyor: “Onlar ki, özellikle namazlarında huşû içindedirler.”

‎ٱلَّذِينَ‎ kelimesi bir tasviri başlatır; yani “Kimdir onlar? Onlar şunlardır ki...”

Buradaki vurguya dikkat edin: ‎هُمۡ‎ yani “bilhassa onlar” ve özellikle ‎فِى صَلَاتِهِمۡ‎ “namazlarında”.

Bir fiil yerine ‎خَٰشِعُونَ‎ isminin kullanılması yine büyük önem taşır. Bu, sürekliliğe işaret eder; zira onlar, huşûnun namazlarının değişmez bir vasfı hâline geldiği bir olgunluk seviyesine ulaşmışlardır.

Çoğumuz için belki abdest almak veya kıbleye yönelmek sürekli bir hâl almıştır, ancak huşû henüz süreklilik arz etmez. İşte bu müminler, huşûyu böyle kalıcı bir hâle getirmişlerdir.

‎خُشُوع‎ nedir? Arapçadaki bu kavram, kasların uyuşmasına ve neredeyse felç olmuşçasına hareketsiz kalmasına yol açacak denli yoğun bir korku hâlini ifade eder.

Bir avcıyı görüp korkudan donup kalan bir hayvanı düşünün ya da karşıdan karşıya geçerken aniden dönüp üzerine doğru hızla gelen bir kamyonu fark eden birini hayal edin; o kişinin yüzüne yansıyan tam bir dehşet ve çaresizlik ifadesi, işte “huşû”dur.

Bunu en iyi, Allah (c.c.) Tevrat’ı indirirken dağı başlarının üzerinde bir gölge gibi yükselttiği andaki İsrailoğulları’nın durumunu hayal ederek anlayabiliriz. Başınızın üzerinde bir bulut gibi asılı duran bir dağın verdiği hissi gözünüzde canlandırın; o yoğun haşyet ve teslimiyet duygusu “huşû”dur.

Kalbin huşûsu, korkmak ve güçlü bir şahsın karşısında heybet hissine kapılmaktır. Bedenin huşûsu ise böyle bir şahsın huzurunda baş eğmek, bakışları aşağı çevirip sesi alçaltmaktır. Namazda hem kalbin hem de bedenin huşû içinde olması istenir ve namazın özü de budur.

Rivayet olunduğuna göre Hz. Peygamber (s.a.v.), namazda sakalıyla oynayan bir adamı görünce “Kalbinde huşû olsaydı, bedeni onu gösterirdi.” buyurmuşlardır.

Gerçek mümin, namazda Allah’ın (c.c.) huzurunda dururken bu hissin bir benzerini yaşar.

Bu ayet, huşûnun yalnızca namazla sınırlı kalmasa da özellikle namazda mevcut olduğunu göstermektedir. Namaz dışında sürekli olmayabilir ancak en azından namazda kalıcı bir nitelik hâline gelmiştir.

Burada, namaz ibadetinin bizzat kendisine (nerede ve ne zaman kılarlarsa kılsınlar içinde bulundukları o hâle) işaret eden tekil ‎صَلَاة‎ (namaz) kelimesi kullanılmıştır.

Huşû öylesine temel bir mesele hâline gelmiştir ki, İslam tarihi boyunca âlimler onun geliştirilmesi üzerine kapsamlı eserler kaleme almışlardır. İmam Gazali, namaz ve huşû konularında çok kıymetli eserler yazmıştır.

Eğer bu niteliğin kendimizde henüz süreklilik kazandığını göremiyorsak, şu soruyu sormalıyız: Bunu hayatımda nasıl istikrarlı bir gerçeklik hâline getirebilirim?

Bu, bir kontrol listesindeki ilk maddedir: Ya yanına bir işaret koyabiliriz ya da bu ilk vasfı henüz kazanmadığımızı ve ona ulaşmak için çaba göstermemiz gerektiğini kabul edebiliriz.