يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمۡ ۚ إِنَّ زَلۡزَلَةَ ٱلسَّاعَةِ شَىۡءٌ عَظِيمٌ
Ey insanlar! Rabbinize karşı gelmekten sakının. Gerçekten kıyamet saatinin depremi müthiş bir olaydır!
Hac Suresi, bir önceki sure olan Enbiyâ Suresi’nde ele alınan konuyu yani kıyamet gününü ve onun başlangıç evrelerini kaldığı yerden devam ettirir.
Bu sure hem Mekkî hem de Medenî vahiy unsurlarını barındırması bakımından özgün bir niteliğe sahiptir. Bazı ayetlerin, Peygamber’in (ﷺ) Medine’ye hicretinden sonra indirildiği açıktır.
Kimi âlimler surenin tamamının Medenî olduğu görüşünü benimsemiş olsa da yaygın kanaat surenin bir kısmının Mekkî olduğu ve bazı bölümlerinin bizzat Peygamber’in (ﷺ) hicreti esnasında indirildiği yönündedir. Bu görüş, Abdullah bin Abbas’tan (r.a.) rivayet edilmiştir.
Açılış hitabı, bu surenin büyük bir kısmının Mekkî olduğunun bir diğer açık göstergesidir. Ayet, Mekkî Kur’an bölümlerinde baskın bir kullanım olan “Ey insanlar” (يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ) ifadesiyle başlar.
Medenî Kur’an’da ise genellikle, Allah’ın (ﷻ) özellikle müminlere hitap ettiği “Ey iman edenler” (يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ) ifadesiyle karşılaşırız.
Bir surenin “Ey insanlar” şeklinde başlaması, onun Mekkî kökenli olduğuna dair güçlü bir işarettir. Bu kalıbın bazı istisnaları (örneğin Nisâ Suresi’nin başlangıcı) olsa da, oralarda hemen ardından doğrudan müminlere hitap edilen bir geçiş söz konusudur.
Allah (ﷻ) şöyle buyurur:
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمۡ
Ey insanlar! Rabbinize karşı gelmekten sakının.
Ardından şunu bildirir:
إِنَّ زَلۡزَلَةَ ٱلسَّاعَةِ شَىۡءٌ عَظِيمٌ
Gerçekten kıyamet saatinin depremi müthiş bir olaydır!
Arapçadaki زَلۡزَلَة kelimesi “kaymak” anlamına gelen زَلَّ kökünden gelir. Bu kelimeyi pekiştirilmiş (şiddet bildiren) bir kalıba soktuğunuzda, zelzele ifadesi sürekli bir kayma ve yerinden oynama hâlini tasvir eder.
Yer sarsılmaya devam eder, üzerinde duran insanlar da sürekli kayar; bir türlü sağlamca duramazlar. Sarsıntı durmaksızın sürdüğünde, bu gerçekliği en iyi زَلۡزَلَة kelimesi ifade eder.
Bu durumu en canlı biçimde tasvir eden sure, إِذَا زُلۡزِلَتِ ٱلۡأَرۡضُ زِلۡزَالَهَا (Yer o şiddetli sarsıntısıyla sarsıldığında). Aynı kök burada iki kez kullanılır: Bir kez fiil (زُلۡزِلَتِ), bir kez de o fiili pekiştiren mastar (زِلۡزَالَهَا) olarak; bu da olayın sürekli tekrarlanacağı, durmayacağı anlamına gelir.
Sanki hiç bitmeyecek bir depremmiş gibi hissedilecektir. Normalde depremler meydana geldiğinde ne kadar sürer? Birkaç saniye. Tüm hasar o birkaç saniye içinde oluşur.
Oysa bu sarsıntı kesintisiz bir şekilde devam edecektir.
شَىۡءٌ عَظِيمٌ (muazzam bir şey, çok büyük bir mesele) ifadesi önemlidir; zira bir önceki surede, insanların bu konuları hafife aldıklarını, hatta bir eğlence vesilesi saydıklarını görürüz.
Onlar kıyamet günü hakkında şakalar yapar ve o günle ilgili ukalaca yorumlarda bulunurlar.
İşte şimdi Allah (c.c.) şunu vurguluyor: Bu, küçük bir mesele değildir. Bu, son derece büyük bir iştir.