Allah mutlak kudret ve hikmet sahibidir

Bu ayet, Müslüman toplumu için belirli ceza hukuku hükümlerini getirerek surede bir geçiş noktası oluşturur.

Verilen emir nettir:

Bu hüküm, جَزَآءً بِمَا كَسَبَا‎ (kendi yaptıklarının bir karşılığı) niteliğindedir. ‎كَسَبَا‎ kelimesi, bu sonucun bizzat kendi eylemleriyle kazanıldığını/hak edildiğini ifade eder.

Ayet daha sonra bu cezayı نَكَٰلًا مِّنَ ٱللَّهِ‎ (Allah katından bir caydırıcı/ibret verici ceza) olarak tanımlar. ‎نَكَال‎ kelimesi, korkutmak veya caydırmak anlamına gelen bir kökten türetilmiştir.

Bu, başkalarının aynı suçu işlemeden önce iki kez düşünmesini sağlayan, kamuya açık bir yaptırımdır.

İnsanlar cezanın ağırlığına şahit olduklarında kendilerine şu soruyu sormak zorunda kalırlar: “Bu hırsızlık, elime mal olacak kadar değerli mi?” Bu durum, toplumu koruyan güçlü bir caydırıcılık etkisi yapar.

Kur’an dilinin hassasiyetini ve inceliğini ortaya koyan güzel bir kıssa vardır.

Halife Harun Reşid döneminde yaşamış büyük dilbilimci ve nahiv (gramer) âlimi Asmaî, Bağdat’ta yüzlerce kişinin katıldığı Arapça dersleri verirdi. Onun yöntemi son derece titizdi; her bir dilbilgisi kuralı için önce Kur’an’dan bir ayet, ardından bir sahabe sözü, sonra klasik şiirden örnekler ve nihayetinde Arapların kullandığı ifadeleri getirirdi.

Bir gün, çölde yaşayan bir bedevi onun dersine katıldı. Oradaki diğer herkes âlim kıyafetleri içindeyken, bu adamın çölden geldiği her hâlinden belliydi.

Asmaî örnek olarak bu ayeti hızlıca okurken, ayetin sonunu وَٱللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ‎ şeklinde okudu; Kur’an’daki sonu yerine farklı kelimeler söylemişti.

Bedevi elini kaldırdı ve “Bunu kim söyledi?” diye sordu.

Tüm dinleyiciler şaşkına dönmüştü; büyük âlim Asmaî’yi sorgulayan bu yabancı da kimdi? Şeyh de şaşırmıştı ve “Bu, Allah’ın kelamıdır.” diye cevap verdi.

Bedevi itiraz etti: “Haşa, O asla böyle bir şey söylemez! Bu Kur’an’dan mı, yani Allah’ın sözü mü? Olamaz böyle bir şey.”

Oradaki Müslüman âlimler, adamın Kur’an’ı inkâr ettiğini sanarak neredeyse üzerine yürüdüler. Ancak Asmaî, bilgeliğini göstererek onları durdurdu: “Önce meseleyi usulüne uygun ele alalım. Mushaf’ı açın ve ayeti ona gösterin. Eğer gördükten sonra hâlâ inkâr ederse, o zaman gereğini yaparız.”

Kur’an’ı açıp ona gösterdiler. Bedevi baktı ve şöyle dedi:

“Bunu ezberlemiş miydim? Hayır. Ama siz onu o şekilde okuduğunuzda kulağa mantıklı gelmedi. ‘Hırsız erkek ve hırsız kadının, kazandıklarına karşılık ellerini kesin’ diyorsunuz; sonra da Allah’ın (ﷻ) onları bağışladığını söylüyorsunuz? Bu ikisi birbirine uymuyor!”

Bu kıssa, Araplar ve onların dil anlayışları hakkında derin bir gerçeği gözler önüne seriyor. Resmî dil bilgisi kurallarını veya teknik dilbilimsel analiz yöntemlerini bilmiyorlardı; ancak kelimelerin nasıl bir araya geldiğine, anlamların nasıl bağlandığına ve mesajların nasıl tutarlı bir bütün oluşturduğuna dair fıtri bir sezgiye sahiptiler.

Bedevi, teknik bir bilgisi olmasa bile, ayetin akışında bir şeylerin ters gittiğini hissedebilmişti.

Bu kıssa bize ayrıca, ayetlerin nasıl nihayete erdiğine ve fikirlerin kendi bağlamları içinde nasıl birbirine bağlandığına dikkat etmemiz gerektiğini öğretir.

Her bir kelime tercihi, her bir dilbilgisi yapısı ve her bir geçiş ifadesi bir anlam ve amaç taşır.

Ayet, iki mühim ilahi isimle sona erer:

Peki, neden özellikle bu isimler burada zikredilmiştir?

‎عَزِيزٌ‎ (Mutlak Kudret Sahibi) ismi bize, bu hükmün mutlak otorite sahibinden geldiğini hatırlatır. İslam öncesi Arabistan’da hırsızlık yaygın, hatta neredeyse sıradan bir eylemdi. Dışarı çıkıp bir şeyleri “edinmek” normal karşılanıyordu. Ancak İslam, en ağır cezalarla bu davranışın önünü tamamen kesti.

Böylesine sert bir ceza hukukunu uygulama yetkisi yalnızca Allah’a aittir ve Müslüman toplumu artık bu cezaları infaz etmekle yetkilendirilmiştir.

‎حَكِيمٌ‎ (Hikmet Sahibi) ismi ise bize, tam olarak kavrasak da kavramasak da bu hükmün hikmetle dolu olduğu güvencesini verir. Bazıları bunu vahşice veya aşırı görebilir; oysa Allah’ın hükümleri bize zarar vermek için değil, fayda sağlamak ve bizi korumak için vardır.

Mağazadan mal aşırma ve hırsızlık eylemlerinin hafife alındığı günümüz toplumunu düşünün. “Sadece hırsızlık” olarak başlayan olaylarla bağlantılı kaç cinayet işleniyor? Kaç araç kovalamacası, masum insanların ölümüyle veya felç kalmasıyla sonuçlanıyor? Basit bir hırsızlık olarak başlayan bir eylemden ne kadar çok yeni suç doğuyor?

Bir kişi hırsızlık yapıyor, polisten kaçıyor ve bu kovalamaca sırasında bir ailenin aracına çarparak hayatları sonsuza dek mahvediyor.

Bu yasanın barındırdığı hikmet, gerçek bir caydırıcılık sağlar.

Modern ceza adaleti sistemlerinde suçluların başına ne gelir? Hapse girerler; orada barınma bedava, yemek hazır sunulur; hatta eğer bağlantılarınız varsa, hayat o kadar da zor değildir. Bazı suçlular bunu bir meslek riski olarak görür; “bir süre hapis yatar”, bunu sokaklardaki itibarlarına bir artı olarak ekler ve içeride geçirilen her bir dönem için vücutlarına yeni bir dövme daha işletirler.

Aslında, sürekli suç işleme davranışını besleyen sistemler oluşturmuş durumdayız.

Bu hayatı seçen kişi zamanla duruma alışır: “Şurada biraz hapis yatarım, mesele değil.”

İslam’ın yaklaşımı ise suç teşkil eden davranışların önünde ciddi bir engel oluşturur.

Bu tür bir suçu işleyip söz konusu cezayla yüzleşen tek bir kişinin bedel ödemesi pahasına, sayısız insan korunmuş olur. Gözle görülür o tek bir ceza, toplumu harekete geçmeden önce düşünmeye sevk eder. İnsanlar tercihlerini dikkatle tartar: “Hangisini daha çok istiyorum; o fazladan birkaç gram altını mı, yoksa elimi mi?”

Bu durum, toplumlar için gerçek bir güvenlik ortamı sağlar.