وَلَا تَحۡسَبَنَّ ٱللَّهَ غَٰفِلًا عَمَّا يَعۡمَلُ ٱلظَّٰلِمُونَ ۚ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمۡ لِيَوۡمٍ تَشۡخَصُ فِيهِ ٱلۡأَبۡصَٰرُ
Sakın Allah’ı zalimlerin yaptıklarından habersiz sanma! O, onları ancak gözlerin dehşetle donup kalacağı bir güne erteliyor.
Bu ayet neden Hz. İbrahim’in ailesi ve soyu için ettiği o güzel duaların hemen ardından geliyor?
Burada bağlam büyük önem taşıyor. Mekke’de Müslümanlara işkence eden Kureyşliler, Hz. İbrahim’in soyundan geldiklerini iddia ediyorlardı. Bu ayetleri duyduklarında, sırf soyları nedeniyle Hz. İbrahim’in dualarına mazhar olmaya kendiliğinden hak kazandıklarını varsaymış olabilirler.
Allah (c.c.) ise durumu derhal açıklığa kavuşturur: İman ve salih amel olmaksızın, biyolojik bir soy bağı hiçbir anlam ifade etmez.
Bu güzel dualar, zulmeden Kureyşlileri kapsamaz.
Aynı zamanda bu ayet, zulüm gören Müslümanlar için başka bir amaca da hizmet eder.
Birisi size baskı ve zulüm karşısında sabırlı olmanızı söylediğinde, insanın vereceği doğal tepki şudur: “Sabrediyorum ama ya onlar? Onlarla ilgili bir şey yapacak mısın?”
Tıpkı bir çocuğun diğerine haksızlık ettiği ve ebeveynin “Sabırlı ol” dediği duruma benzer; haksızlığa uğrayan çocuk şöyle karşılık verir: “Biliyorum ama hiç değilse onlara bir şey yapacak mısın?”
Allah (ﷻ), Müslümanlara işte bu teselliyi verir. O’nun, bu zalimlerin yaptıklarından غَٰفِلًا (habersiz) olduğunu sakın düşünmeyin.
Kelime seçimi son derece güçlüdür: وَلَا تَحۡسَبَنَّ “Sakın ama sakın düşünme.” Bu, kuvvetli bir vurgu içerir.
O her şeyi görür. O her şeyi bilir.
إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمۡ
O, onları sadece erteliyor.
Bu erteleme ne unutkanlıktan ne de acizlikten kaynaklanır; stratejiktir.
لِيَوۡمٍ تَشۡخَصُ فِيهِ ٱلۡأَبۡصَٰرُ
Gözlerin donup kalacağı o gün için.
تَشۡخَصُ kelimesi, mutlak bir dehşet hâliyle kilitlenmiş, hareket edemeyen veya kırpılamayan gözleri tasvir eder.