Yaratan Rabbinin adıyla oku

Resûlullah’a (s.a.v.) indirilen ilk sözler bunlardı.

Okuma emri, ümmî, yani okuma yazma bilmeyen birine geldi. Bu kelime “anne” anlamındaki ‎أُمّ‎ ile aynı kökü paylaşır; resmî eğitimden yeni doğmuş bir bebek kadar uzak birini akla getirir.

Okuma bilmeyen bir insana ve büyük çoğunluğu okuryazar olmayan bir topluma verilen ilk emrin “Oku!” olması dikkat çekicidir.

Peygamber’in (s.a.v.) cevabı da bu gerçeği yansıtıyordu: ‎مَا أَنَا بِقَارِئٍ‎, yani “Ben okuma bilen biri değilim.”

Allah ‎ﷻ‎, dünyevi ölçülere göre eğitim bakımından dönemin büyük medeniyetlerinin gerisinde kalan bir yeri, Arap Yarımadası’nı seçti.

Perslerin felsefe ve matematik mirası, Romalıların altyapısı ve edebiyatı, Çinlilerin ve Hintlilerin köklü ilim gelenekleri vardı. Araplar ise daha çok sözlü bir geleneği sürdürüyordu.

Ne var ki bu görünürdeki dezavantaj, aslında stratejik bir tercihti.

Bunlar karmaşık felsefi sistemlerle bulanmamış, saf mesajı çarpıtabilecek mitolojilere karışmamış insanlardı. Dilleri doğrudandı; soyut spekülasyondan çok somut imgelere dayanıyordu.

Fıtratları, yani yaratılıştan gelen tabii yapıları büyük ölçüde bozulmamıştı. Bu da onları, önceki bütün felsefelerden açıkça ayrılacak bir mesaj için ideal muhataplar hâline getiriyordu.

‎بِٱسۡمِ رَبِّكَ‎ ifadesi üzerinde dikkatle durmayı hak eder. Allah ‎ﷻ‎, bu isim Araplar arasında iyi bilindiği hâlde “Allah’ın adıyla” demedi. Bunun yerine Rab sıfatını öne çıkardı.

Araplar Allah ismini biliyor, O’nu göklerin ve yerin Yaratıcısı olarak rahatlıkla kabul ediyorlardı. Ama O’nu Rab, yani Efendi olarak tanımak, kendilerinin kul olduğunu kabul etmek demekti.

Anlayıştaki asıl kritik dönüşüm buydu.

Rab kelimesi birçok anlamı kapsar: sahip (‎ٱلۡمَالِك‎), ihtiyacın ötesinde lütuflar bağışlayan, işi idare eden efendi (‎ٱلسَّيِّد‎), gözeten ve ayakta tutan.

Peygamber’e (s.a.v.) “Rabbinin adıyla oku.” denildiğinde ona şu güvence veriliyordu: Emin ellerdesin; seni sahiplenen, rızkını veren ve seni ayakta tutan Birinin himayesindesin. Gelecek olandan korkma.

Bu, yalnızca bir okuma emri değildir; Rabbinin huzurunda duran bir kulun tevazusu ve teslimiyetiyle okumaya yönelik bir emirdir.

Bu konumlanış önemlidir, çünkü Kur’an otoriteyle konuşur. Allah ‎ﷻ‎ gerçeği olduğu gibi söyler; özür dilemeden, yumuşatmadan.

Bu Kitab’a gelen kişi, bir ürünü değerlendiren bir müşteri gibi değil, Rabbini tanıyarak gelmelidir. Biz kul tavrını korurken Allah ‎ﷻ‎ da Rab olarak sözünün gücünü korur. Vahiy yolculuğu için bu şarttır.

İlk kelimenin “oku” olması, dönüşümün kendisine bakışımızı değiştirir. Namaz, ibadet ya da hakikati arama ile ilgili emirlerden önce okuma emri geldi.

Bu, bütün değişimin, bütün ıslahın kalbinde eğitimin yattığını gösterir.

Yirmi üç yılda dünyayı dönüştürecek, bir bölgeyi yeniden şekillendirecek ve sonunda insanlığın beşte birinden fazlasını etkileyecek tohum, tek bir kelimeyle başladı: Oku.

Bu Kitap, insanlık tarihinde başka hiçbir kitabın olmadığı kadar ilmî çalışmaya, kütüphaneye, üniversiteye ve kendini adamış öğrenime vesile olacaktı.

Dönüşümün özü, Allah’ın ‎ﷻ‎ kelamını doğru tavırla okumaktır.

Allah ‎ﷻ‎ bunu ucu açık bıraktı. Neyi yarattı? Gökleri, yeri, melekleri, bütün yaratılmışları.

Hayal gücü, O’nun yarattıklarının enginliğinde dolaşır.

Ama bu açıklık, bizi ardından gelecek olan belirliliğe hazırlar.